Ngoài cán bộ ở cơ quan đối ngoại trung ương, có rất nhiều nghề làm việc gần với ngoại giao: các tổ chức quốc tế, bộ phận đối ngoại ở bộ ngành và địa phương, phòng hợp tác quốc tế của trường đại học, viện nghiên cứu, bệnh viện, nghề lễ tân sự kiện, phiên dịch, và các tổ chức phi chính phủ. Chúng dùng chung một bộ kỹ năng, và với nhiều người, đó là cửa vào nghề.
Chào bạn, đây là Nhà Ngoại Giao. Nếu bạn yêu thích nghề ngoại giao nhưng con đường thi tuyển chưa mở, tập này mở ra cho bạn vài cánh cửa khác.
Tổ chức quốc tế
Các tổ chức quốc tế thuộc hệ thống Liên Hợp Quốc và các tổ chức khu vực có văn phòng ở nhiều nước, kể cả Việt Nam. Họ tuyển cả nhân viên quốc tế và nhân viên địa phương.
Công việc ở đây gồm điều phối dự án, nghiên cứu, truyền thông, hành chính, quan hệ với các cơ quan chính phủ. Môi trường đa quốc tịch, ngôn ngữ làm việc chủ yếu là tiếng Anh, đôi khi cần thêm tiếng Pháp hay ngôn ngữ khác.
Nhiều tổ chức có chương trình thực tập và chương trình cho người trẻ, thường cạnh tranh khá cao. Thông tin tuyển dụng được đăng trên trang chính thức của từng tổ chức.
Làm việc ở tổ chức quốc tế cho bạn hiểu cách các nước hợp tác trong khuôn khổ đa phương, một góc nhìn rất khác so với quan hệ giữa hai nước.
Đối ngoại ở bộ ngành và địa phương
Hầu hết các bộ ngành đều có đơn vị hợp tác quốc tế, lo việc đón đoàn, ký thoả thuận, tham dự hội nghị quốc tế trong lĩnh vực của mình. Làm ở đây, bạn vừa làm đối ngoại vừa hiểu sâu một lĩnh vực chuyên môn.
Các tỉnh thành có cơ quan ngoại vụ, lo quan hệ với các địa phương nước ngoài, đón đoàn khách, hỗ trợ nhà đầu tư nước ngoài, quản lý người nước ngoài làm việc tại địa phương, và tổ chức các hoạt động kết nghĩa.
Công việc đối ngoại địa phương rất gần với ngoại giao: cũng có lễ tân, cũng có đàm phán, cũng có thư từ trang trọng. Chỉ khác là quy mô nhỏ hơn và gần với đời sống người dân hơn.
Với nhiều người, vài năm làm đối ngoại ở địa phương là quãng thời gian học nghề rất thực tế, tích luỹ kinh nghiệm cho những bước tiếp theo.
Hợp tác quốc tế ở trường, viện, bệnh viện
Trường đại học có phòng hợp tác quốc tế lo trao đổi sinh viên, mời giảng viên nước ngoài, ký kết với trường đối tác, tổ chức hội thảo quốc tế. Công việc vừa có tính học thuật vừa có tính đối ngoại.
Viện nghiên cứu và bệnh viện lớn cũng có bộ phận tương tự, lo các dự án hợp tác, đón chuyên gia, cử cán bộ đi đào tạo ở nước ngoài.
Nghề này đòi hỏi ngoại ngữ tốt, khả năng viết thư từ và hồ sơ, hiểu quy trình của cả hai bên. Người làm tốt thường được tin tưởng giao những chương trình lớn.
Đây cũng là nơi phù hợp với những ai muốn làm đối ngoại nhưng gắn với một ngành mình yêu thích, như giáo dục hay y tế.
Lễ tân sự kiện và phiên dịch
Các hội nghị quốc tế, sự kiện lớn có khách nước ngoài cần đội ngũ lễ tân chuyên nghiệp: xếp chỗ, đón khách, điều phối chương trình, xử lý tình huống. Nhiều công ty tổ chức sự kiện và khách sạn lớn có bộ phận làm việc này.
Người làm lễ tân sự kiện giỏi nắm chắc nghi thức quốc tế, thứ tự ưu tiên, cách treo cờ, cách đón tiễn. Đó chính là những kỹ năng của bộ phận lễ tân ngoại giao.
Phiên dịch hội nghị là một nghề cao cấp, đòi hỏi đào tạo bài bản và luyện tập rất nhiều. Phiên dịch viên giỏi thường làm việc tự do, được mời tới các hội nghị, cuộc gặp cấp cao, và có mặt ngay giữa những cuộc trao đổi quan trọng.
Biên dịch tài liệu, dù ít hào nhoáng hơn, cũng là phần không thể thiếu. Mỗi thoả thuận quốc tế đều cần được dịch chính xác từng chữ.
Tổ chức phi chính phủ và các con đường khác
Các tổ chức phi chính phủ quốc tế làm việc trong nhiều lĩnh vực như giáo dục, y tế, môi trường, phát triển cộng đồng. Họ cần người có kỹ năng làm việc với cơ quan chính quyền, đối tác nước ngoài và cộng đồng địa phương.
Các phòng thương mại song phương, hội hữu nghị, trung tâm văn hoá nước ngoài cũng là nơi làm công việc đối ngoại theo nghĩa rộng.
Báo chí quốc tế, nghiên cứu quan hệ quốc tế ở các viện và trường đại học cũng là những nghề gần, cần kiến thức và kỹ năng phân tích tương tự.
Bộ kỹ năng chung của tất cả những nghề này là ngoại ngữ, viết, hiểu văn hoá, lễ tân, đàm phán. Nếu bạn rèn được bộ kỹ năng đó, bạn có thể đi nhiều con đường, và con đường nào cũng có thể dẫn tới những căn phòng nơi các nước gặp nhau.
Câu hỏi thường gặp
Làm ở tổ chức quốc tế có cần quốc tịch nước ngoài không?
Không. Các tổ chức quốc tế tuyển người từ nhiều quốc tịch, có cả vị trí dành cho nhân viên địa phương ở văn phòng tại Việt Nam. Yêu cầu cụ thể ghi trong từng thông báo tuyển dụng.
Sinh viên mới ra trường có cơ hội ở tổ chức quốc tế không?
Có, chủ yếu qua chương trình thực tập, tình nguyện viên hoặc vị trí trợ lý. Cạnh tranh khá cao, nên ngoại ngữ tốt, kinh nghiệm hoạt động và hồ sơ viết chỉn chu là lợi thế.
Nghề lễ tân sự kiện học ở đâu?
Nhiều người học qua làm việc thực tế ở khách sạn, công ty tổ chức sự kiện và các cơ quan có hoạt động đối ngoại. Một số trường và trung tâm có khoá ngắn hạn về lễ tân và nghi thức.
Phiên dịch hội nghị cần học bao lâu?
Thường cần vài năm kể từ khi đã giỏi cả hai ngôn ngữ, gồm đào tạo chuyên sâu và thực hành. Phiên dịch song song đặc biệt đòi hỏi luyện tập nhiều với thiết bị trong cabin.
Làm đối ngoại ở địa phương có chuyển sang ngoại giao được không?
Kinh nghiệm đối ngoại ở địa phương rất có giá trị. Việc chuyển công tác giữa các cơ quan phụ thuộc quy định tuyển dụng và điều động công chức, cần tìm hiểu theo từng trường hợp.
