Khi tiếp khách quốc tế, có bốn nhóm điều cần biết trước về ăn uống: kiêng kỵ theo tôn giáo như thịt lợn, thịt bò hay đồ uống có cồn; chế độ ăn chay ở nhiều mức khác nhau; dị ứng thực phẩm; và thói quen mời rượu. Cách làm đúng là hỏi trước, chuẩn bị món thay thế, và tuyệt đối không ép.
Chào bạn, đây là Nhà Ngoại Giao. Bữa ăn là phần khách nhớ nhất của một chuyến thăm, theo cả hai nghĩa: nhớ vì ngon, hoặc nhớ vì khó xử.
Kiêng kỵ theo tôn giáo
Người theo đạo Hồi không ăn thịt lợn và các sản phẩm từ lợn, không uống đồ có cồn, và các loại thịt khác cần được giết mổ theo quy định tôn giáo của họ. Nhiều người còn để ý cả dụng cụ nấu, như chảo đã từng chiên mỡ lợn.
Nhiều người theo đạo Hindu không ăn thịt bò, và không ít người ăn chay hoàn toàn. Người theo đạo Do Thái giữ luật ăn uống riêng, kiêng thịt lợn, hải sản có vỏ, và không ăn thịt chung với sữa trong một bữa.
Mức độ tuân thủ khác nhau giữa từng người. Có người rất nghiêm, có người linh hoạt hơn khi đi xa. Vì thế đừng đoán từ quốc tịch hay tôn giáo, mà hãy hỏi trực tiếp, nhẹ nhàng, qua bộ phận lễ tân của đoàn.
Ở Việt Nam hiện có những nhà hàng có chứng nhận phục vụ khách Hồi giáo. Nếu không chắc nhà hàng có đáp ứng đúng, hãy hỏi kỹ từ khâu nguyên liệu tới khâu chế biến, đừng chỉ hỏi món này có thịt lợn không.
Ăn chay không chỉ có một kiểu
Chữ ăn chay với người phương Tây có nhiều mức. Có người không ăn thịt nhưng ăn cá, có người không ăn thịt cá nhưng ăn trứng sữa, có người không ăn bất cứ thứ gì từ động vật kể cả mật ong.
Người Việt ăn chay theo đạo Phật thường kiêng thêm hành, tỏi và các loại rau có mùi mạnh, trong khi người ăn chay phương Tây lại dùng tỏi thoải mái. Một số người theo đạo Jain còn kiêng cả các loại củ mọc dưới đất.
Điểm hay bị sót nhất trong bếp Việt là nước mắm, nước dùng xương, mắm tôm, và mỡ hành rưới lên món tưởng là chay. Một đĩa rau muống xào tỏi vẫn có thể có nước mắm. Cần dặn bếp thật cụ thể.
Tin vui là ẩm thực chay Việt Nam rất phong phú. Đậu phụ, nấm, rau rừng, các loại bánh từ gạo đều có thể làm nên một bữa chay đẹp mắt, khiến khách ăn chay thấy mình được chăm sóc chứ không phải ăn đỡ.
Dị ứng và những món khó
Dị ứng thực phẩm có thể nguy hiểm đến tính mạng. Lạc, hải sản có vỏ, trứng, sữa, các loại hạt là những thứ hay gây dị ứng. Khi khách báo dị ứng, cần truyền thông tin tới tận người nấu, không chỉ người phục vụ.
Bếp Việt dùng lạc rang rắc lên nhiều món, nước chấm có thể có mắm tôm, nhiều món nộm có tôm khô. Những thứ này rất dễ bị bỏ quên khi kiểm tra món.
Ngoài dị ứng, có những món đặc sản Việt mà nhiều khách lần đầu khó tiếp cận: trứng vịt lộn, tiết canh, các món nội tạng, món có mùi lên men mạnh. Không có gì sai khi giới thiệu, nhưng nên để khách tự chọn thử, và luôn có món khác trên bàn.
Một mẹo hay là bắt đầu bằng những món phổ biến với khách quốc tế như phở, nem rán, gỏi cuốn, bún chả, rồi mới gợi ý những món mạo hiểm hơn cho ai tò mò.
Chuyện mời rượu
Văn hoá mời rượu ở nhiều bàn tiệc Việt rất nhiệt tình: mời từng người, nâng ly liên tục, cạn ly mới là thật lòng. Với nhiều khách quốc tế, đây là áp lực lớn.
Có khách không uống vì tôn giáo, vì sức khoẻ, vì đang dùng thuốc, hoặc đơn giản là không thích. Hỏi lý do đã là không phải phép, nài ép thì càng không.
Luôn có sẵn đồ uống không cồn ngon và đẹp để khách cũng có ly mà nâng khi chúc. Nước ép trái cây Việt Nam, trà, nước dừa đều là lựa chọn tốt.
Trong tiệc chính thức, lời chúc mừng thường chỉ một hai lần, do chủ nhà và khách chính. Biến bữa tiệc thành cuộc thi uống là làm mất đi phần trò chuyện, thứ quý giá nhất của một bữa ăn ngoại giao.
Những phép tắc nhỏ trên bàn ăn
Với khách từ nước không dùng đũa, đặt sẵn dao dĩa bên cạnh để họ chọn. Không ai nên bị đặt vào thế phải loay hoay gắp từng hạt cơm trong khi cả bàn nhìn.
Với khách dùng đũa, nhắc nhẹ những điều kiêng chung ở nhiều nước Đông Á như không cắm đũa thẳng đứng vào bát cơm, vì hình ảnh đó gợi tới nén hương trong đám tang.
Tập quán gắp thức ăn cho khách thể hiện sự quý mến ở Việt Nam, nhưng với một số khách, việc người khác dùng đũa của mình gắp đồ vào bát họ là điều không thoải mái. Dùng đũa chung hoặc mời khách tự lấy là cách an toàn.
Cuối cùng là tháng ăn chay của người Hồi giáo. Trong tháng này, họ nhịn ăn uống từ bình minh đến hoàng hôn. Nếu đón đoàn vào dịp đó, đừng xếp tiệc trưa, và hãy tìm hiểu giờ mặt trời lặn để mời bữa tối đúng lúc.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao hỏi khách về kiêng kỵ mà không bất lịch sự?
Cách tự nhiên nhất là gửi một câu hỏi chung cho cả đoàn trong giai đoạn chuẩn bị, như quý vị có yêu cầu gì về ăn uống, dị ứng hay chế độ ăn đặc biệt không. Hỏi chung như vậy không ai thấy bị soi.
Khách theo đạo Hồi có ăn được hải sản không?
Phần lớn người Hồi giáo ăn được cá và nhiều loại hải sản, nhưng quan niệm có khác nhau giữa các trường phái và từng người. Cách chắc nhất vẫn là hỏi trực tiếp khách hoặc bộ phận lễ tân của họ.
Có nên giới thiệu món thịt chó cho khách nước ngoài không?
Không nên. Món này gây phản cảm với rất nhiều khách quốc tế và có thể làm ảnh hưởng tới ấn tượng chung của cả chuyến thăm. Có rất nhiều món Việt khác để khách khám phá.
Khách từ chối món mình mời thì xử lý sao?
Hãy vui vẻ chấp nhận và mời món khác, không hỏi lý do, không nhắc lại. Khách có thể có lý do sức khoẻ hay tôn giáo mà họ không muốn giải thích trước bàn đông người.
Tiệc đứng có cần ghi chú thành phần món không?
Rất nên. Một tấm thẻ nhỏ cạnh mỗi món ghi tên món và các thành phần dễ gây dị ứng hoặc kiêng kỵ giúp khách tự chọn mà không phải hỏi. Đây là chi tiết nhỏ nhưng thể hiện sự chuyên nghiệp.
