Mỗi du học sinh là một đại sứ không hàm: bạn cùng lớp, thầy cô, chủ nhà ở nước ngoài thường hiểu Việt Nam qua cách bạn sống, học và kể chuyện. Làm tốt vai trò ấy không cần những bài diễn văn, chỉ cần học hành tử tế, cởi mở, tôn trọng luật lệ nơi mình ở, và biết kể về quê hương bằng những câu chuyện có thật.
Chào bạn, đây là Nhà Ngoại Giao. Tập này dành cho các bạn đang chuẩn bị đi du học, và cho cả những ai đang có con em ở nước ngoài.
Vì sao du học sinh lại quan trọng đến vậy?
Với nhiều người nước ngoài, bạn có thể là người Việt Nam đầu tiên họ quen biết thật sự. Họ có thể đã đọc vài dòng về Việt Nam, đã ăn một bát phở, nhưng chưa từng ngồi học cùng, làm bài nhóm cùng, cãi nhau và làm lành với một người Việt.
Những gì họ thấy ở bạn sẽ trở thành hình ảnh Việt Nam trong đầu họ. Nếu bạn chăm chỉ, đáng tin, vui tính, họ sẽ nghĩ người Việt như vậy. Đó là sức mạnh, và cũng là trách nhiệm.
Nhiều người từng là bạn học quốc tế của du học sinh Việt sau này trở thành nhà nghiên cứu, doanh nhân, cán bộ ở nước họ. Thiện cảm thời sinh viên theo họ suốt sự nghiệp.
Ngược lại, những năm du học cũng giúp chính bạn hiểu thế giới. Một du học sinh trở về mang theo mạng lưới bạn bè quốc tế là cầu nối quý cho đất nước.
Kể chuyện Việt Nam thế nào cho hay?
Người nước ngoài hay hỏi những câu rất chung: Việt Nam thế nào, có nóng không, người Việt ăn gì. Đừng trả lời bằng những câu như sách quảng cáo. Hãy kể chuyện của chính bạn: quê bạn ở đâu, Tết nhà bạn làm gì, mẹ bạn nấu món gì ngon nhất.
Những câu chuyện cá nhân, cụ thể dễ nhớ hơn mọi con số. Một người bạn quốc tế có thể quên dân số Việt Nam, nhưng sẽ nhớ mãi câu chuyện về chiếc bánh chưng bạn gói cùng bà.
Đừng ngại kể cả những điều chưa hoàn hảo: kẹt xe, mưa lũ, những thay đổi nhanh chóng của thành phố. Sự trung thực làm câu chuyện đáng tin hơn.
Hãy mang theo vài thứ nhỏ để chia sẻ: một gói cà phê, một chiếc nón lá, vài tấm ảnh quê. Những đồ vật cụ thể là cái cớ tuyệt vời để mở lời.
Một mẹo nữa là học cách giải thích những điều mình thấy bình thường. Vì sao người Việt hỏi tuổi khi mới gặp, vì sao gọi nhau anh chị em. Những câu hỏi ấy bạn bè quốc tế rất tò mò, và trả lời được là bạn đã mở ra cả một thế giới.
Một bữa cơm Việt ở ký túc xá
Không có gì mở lòng người nhanh bằng một bữa ăn. Rất nhiều du học sinh Việt kể rằng bữa phở, bữa nem tự làm mời bạn cùng ký túc xá là lúc họ thật sự kết bạn.
Bạn không cần nấu giỏi. Một nồi canh chua đơn giản, một đĩa gỏi cuốn tự cuốn cùng nhau, đều đủ để tạo không khí. Mời bạn bè cùng làm còn vui hơn là chỉ mời ăn.
Hãy hỏi trước bạn bè có kiêng gì không, ăn chay hay dị ứng gì. Đó cũng là một bài học nhỏ về sự tôn trọng khác biệt.
Những dịp lễ như Tết Nguyên đán, Trung thu là cơ hội đẹp để tổ chức cùng hội sinh viên Việt Nam, mời bạn bè quốc tế tham gia. Nhiều trường còn có ngày văn hoá quốc tế, nơi mỗi nhóm sinh viên giới thiệu đất nước mình.
Giữ uy tín cho mình và cho người Việt
Học tập trung thực là điều quan trọng nhất. Gian lận trong thi cử, đạo văn ở nước ngoài bị xử lý rất nghiêm, và một trường hợp có thể khiến cả cộng đồng sinh viên Việt bị nhìn khác đi.
Tôn trọng luật lệ nơi ở: không làm thêm quá giờ cho phép của thị thực, không vi phạm luật giao thông, không xả rác, giữ trật tự trong ký túc xá. Những chuyện nhỏ này người bản xứ để ý rất nhiều.
Cẩn thận với mạng xã hội. Một bài đăng thiếu suy nghĩ có thể bị chia sẻ rộng, ảnh hưởng tới bạn và hình ảnh chung.
Và hãy giúp đỡ những bạn Việt mới sang sau. Một cộng đồng du học sinh đoàn kết, tử tế cũng là một hình ảnh đẹp trong mắt người nước ngoài.
Khi bị hỏi những câu khó
Đôi khi bạn bè quốc tế sẽ hỏi những câu khó về lịch sử, chính trị, hay những vấn đề xã hội của Việt Nam. Bạn không có nghĩa vụ phải là người phát ngôn cho cả đất nước.
Bạn có thể trả lời bằng những gì bạn biết chắc, nói rõ đâu là ý kiến cá nhân, và thẳng thắn nói mình không rõ khi không rõ. Không cần tranh luận gay gắt để thắng.
Lắng nghe xem vì sao người kia hỏi. Nhiều khi họ tò mò thật lòng và chỉ muốn nghe góc nhìn của một người Việt. Một câu trả lời bình tĩnh, chân thành có giá trị hơn một bài thuyết trình.
Và nhớ rằng bạn cũng có thể hỏi lại về đất nước họ với cùng sự tò mò và tôn trọng. Giao lưu thật sự luôn là con đường hai chiều.
Câu hỏi thường gặp
Du học sinh có cần tham gia hội sinh viên Việt Nam không?
Không bắt buộc, nhưng rất nên. Hội sinh viên giúp bạn có chỗ dựa khi gặp khó khăn, có bạn bè chung hoàn cảnh, và có dịp tổ chức các hoạt động giới thiệu văn hoá Việt với bạn bè quốc tế.
Có nên chỉ chơi với người Việt khi du học không?
Có bạn bè Việt là tự nhiên và cần thiết, nhưng chỉ chơi với người Việt sẽ làm bạn mất phần quý nhất của du học là hiểu văn hoá khác và luyện ngoại ngữ. Hãy cân bằng cả hai.
Mang gì từ Việt Nam để làm quà cho bạn quốc tế?
Những món nhỏ, nhẹ, mang bản sắc như cà phê, trà, đồ thủ công nhỏ, bưu thiếp. Hãy kiểm tra quy định hải quan nước đến về thực phẩm trước khi mang.
Làm sao giới thiệu Tết với bạn nước ngoài?
Hãy kể bằng trải nghiệm: gia đình bạn đón Tết thế nào, món ăn, phong tục lì xì, đi chúc Tết. Nếu được, tổ chức một buổi gói bánh, làm câu đối hay ăn mứt cùng nhau sẽ sinh động hơn mọi lời kể.
Du học sinh gặp kỳ thị thì nên làm gì?
Hãy giữ an toàn trước tiên, ghi lại sự việc, báo cho nhà trường và các kênh hỗ trợ sinh viên. Trường hợp nghiêm trọng có thể báo cảnh sát và liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam.
