Kết nghĩa thành phố là một thoả thuận hợp tác lâu dài giữa hai địa phương ở hai nước, để cùng trao đổi học sinh, văn hoá, kinh nghiệm quản lý đô thị, y tế, giáo dục và thúc đẩy người dân hai nơi gặp gỡ nhau. Mối kết nghĩa chỉ thật sự có giá trị khi có những hoạt động đều đặn, không dừng ở một buổi lễ ký và tấm ảnh bắt tay.
Chào bạn, đây là Nhà Ngoại Giao. Hôm nay mình nói về một kiểu ngoại giao ở tầm gần nhất với người dân: ngoại giao giữa các thành phố, các tỉnh.
Ý tưởng kết nghĩa đến từ đâu?
Ý tưởng các thành phố ở hai nước kết thân với nhau phát triển mạnh sau Thế chiến thứ hai, đặc biệt ở châu Âu. Sau những năm chiến tranh tàn khốc, người ta muốn xây dựng hoà giải và hiểu biết từ dưới lên, qua người dân, học sinh, các hội đoàn.
Có những cặp thành phố từng ở hai bên chiến tuyến đã chọn kết nghĩa với nhau như một biểu tượng hoà giải. Những câu chuyện ấy cho thấy ngoại giao không chỉ của chính phủ.
Dần dần, mô hình lan ra khắp thế giới. Ngày nay, rất nhiều thành phố có hàng chục mối kết nghĩa hay quan hệ hợp tác với các địa phương ở nước ngoài.
Ở Việt Nam, nhiều tỉnh thành có quan hệ hợp tác, kết nghĩa với các địa phương nước ngoài, do cơ quan ngoại vụ địa phương theo dõi và thúc đẩy.
Ở Việt Nam còn có một truyền thống kết nghĩa rất riêng giữa các tỉnh trong nước, hình thành từ những năm chiến tranh. Tinh thần ấy, hai nơi xa nhau coi nhau như anh em và giúp đỡ nhau lúc khó, cũng là tinh thần của kết nghĩa quốc tế.
Hai địa phương thường làm gì cho nhau?
Trao đổi giáo dục là hoạt động phổ biến và bền nhất. Học sinh, sinh viên hai nơi sang thăm, học tập ngắn hạn, ở nhà bản xứ. Các trường kết nghĩa với nhau, giáo viên trao đổi phương pháp dạy.
Trao đổi văn hoá: đoàn nghệ thuật sang biểu diễn, tuần lễ văn hoá, lễ hội ẩm thực, triển lãm ảnh về địa phương bạn.
Chia sẻ kinh nghiệm quản lý: quy hoạch đô thị, xử lý rác thải, cấp thoát nước, giao thông công cộng, ứng phó thiên tai. Một thành phố đã giải quyết được bài toán nào đó có thể chia sẻ với thành phố bạn.
Kết nối kinh tế và du lịch: đưa đoàn doanh nghiệp sang tìm hiểu, quảng bá du lịch lẫn nhau, mở đường bay nếu có điều kiện. Kết nghĩa tạo ra một kênh tin cậy để những việc này dễ bắt đầu hơn.
Vì sao nhiều thoả thuận ký xong để đó?
Không ít mối kết nghĩa chỉ sống trong ngày ký. Hai bên tặng quà, chụp ảnh, ký văn bản, rồi không có hoạt động gì tiếp theo trong nhiều năm.
Lý do thường gặp là thiếu người phụ trách cụ thể. Lãnh đạo ký xong rồi chuyển công tác, không ai được giao theo dõi, không có kinh phí riêng.
Lý do thứ hai là văn bản quá chung chung. Hợp tác trên mọi lĩnh vực nghe hay nhưng không biết bắt đầu từ đâu. Thoả thuận tốt thường chọn hai ba lĩnh vực cụ thể, có hoạt động cụ thể trong năm đầu.
Lý do thứ ba là khoảng cách và chi phí. Đi lại giữa hai nước tốn kém, nếu không có nguồn lực ổn định thì hoạt động khó duy trì.
Lý do cuối cùng ít được nói ra: không ai đo kết quả. Nếu mỗi năm không có ai hỏi năm nay hai bên đã làm được gì, bao nhiêu học sinh đã sang, bao nhiêu chuyên gia đã đến, thì mối kết nghĩa cứ thế mờ dần mà không ai để ý.
Làm sao để mối kết nghĩa sống lâu?
Chọn đối tác phù hợp: hai địa phương có điểm chung như cùng là thành phố cảng, cùng có nghề truyền thống, cùng đối mặt một vấn đề môi trường. Điểm chung tạo ra lý do thật để hợp tác.
Giao một đầu mối rõ ràng ở mỗi bên, có kế hoạch hằng năm, có ngân sách dù nhỏ, và có báo cáo định kỳ. Những việc rất hành chính này quyết định sự sống còn.
Kéo người dân vào: trường học, hội đoàn, câu lạc bộ, doanh nghiệp. Khi hoạt động thuộc về cộng đồng, nó không phụ thuộc vào việc lãnh đạo nào đang tại vị.
Tận dụng công nghệ: các buổi giao lưu trực tuyến giữa học sinh hai nơi, các hội thảo chuyên môn qua mạng giúp duy trì kết nối mà không tốn chi phí đi lại.
Người dân được gì?
Với học sinh, đó có thể là chuyến đi nước ngoài đầu tiên, gia đình bản xứ đầu tiên, người bạn quốc tế đầu tiên. Nhiều người kể rằng chuyến trao đổi thời học sinh đã thay đổi hướng đi cả đời.
Với người dân thành phố, đó là những buổi biểu diễn, lễ hội, món ăn mới, và đôi khi là những cải thiện trong dịch vụ công học được từ thành phố bạn.
Với doanh nghiệp địa phương, đó là một cánh cửa có người giới thiệu, đáng tin hơn nhiều so với tự gõ cửa một thị trường lạ.
Nếu thành phố của bạn có mối kết nghĩa với một nơi nào đó, hãy thử tìm hiểu xem hai nơi đang làm gì cho nhau. Biết đâu có một hoạt động mà bạn hay con bạn có thể tham gia.
Câu hỏi thường gặp
Kết nghĩa thành phố có phải điều ước quốc tế không?
Thường không. Đây là thoả thuận hợp tác giữa các chính quyền địa phương, không mang tính điều ước giữa các quốc gia. Việc ký kết vẫn phải tuân theo quy định về hợp tác quốc tế của địa phương mỗi nước.
Ai quyết định một địa phương kết nghĩa với nơi nào?
Chính quyền địa phương đề xuất và quyết định theo thẩm quyền, thường sau khi tìm hiểu, trao đổi với đối tác và tham khảo các cơ quan có liên quan theo quy định.
Học sinh muốn tham gia trao đổi kết nghĩa thì làm thế nào?
Hãy hỏi nhà trường và cơ quan giáo dục địa phương về các chương trình đang có. Nhiều chương trình được thông báo qua trường học và có tiêu chí lựa chọn riêng.
Kết nghĩa có mang lại lợi ích kinh tế không?
Có thể, khi nó tạo kênh tin cậy để doanh nghiệp hai bên gặp nhau và thúc đẩy du lịch. Nhưng lợi ích kinh tế thường đến chậm và gián tiếp, phụ thuộc vào hoạt động thực chất.
Một địa phương có thể kết nghĩa với nhiều nơi không?
Có. Nhiều thành phố có quan hệ với nhiều địa phương ở các nước khác nhau. Tuy vậy, có ít mối mà làm thực chất thường tốt hơn có nhiều mối chỉ trên giấy.
