Gọi đúng tên một người nước ngoài cần nắm ba điều: thứ tự họ và tên ở nước họ, những chức danh họ coi trọng, và mức độ thân mật mà văn hoá của họ chấp nhận ở lần gặp đầu. Khi không chắc, cách an toàn nhất là dùng họ kèm danh xưng trang trọng, hoặc lịch sự hỏi thẳng họ muốn được gọi thế nào.
Chào bạn, đây là Nhà Ngoại Giao. Cái tên là âm thanh mà ai cũng thích nghe nhất, nên gọi sai tên ai đó là cách nhanh nhất để mở đầu một cuộc gặp không như ý.
Họ trước hay tên trước?
Người Việt, người Trung Quốc, người Hàn Quốc, người Nhật Bản và người Hungary theo truyền thống đặt họ trước tên. Người ở phần lớn châu Âu và châu Mỹ đặt tên trước họ. Khi hai thói quen gặp nhau, danh thiếp và danh sách đoàn trở thành một câu đố.
Nhiều người Nhật, Hàn, Trung khi làm việc quốc tế đã tự đảo thứ tự tên theo kiểu phương Tây để người nước ngoài dễ gọi, nhưng không phải ai cũng vậy. Cách chắc nhất là để ý chữ nào được viết hoa toàn bộ trên danh thiếp, vì nhiều người viết họ bằng chữ in hoa để phân biệt.
Người Tây Ban Nha và nhiều nước Mỹ Latinh thường có hai họ, họ cha rồi đến họ mẹ. Khi gọi trang trọng, người ta thường dùng họ thứ nhất. Người Iceland phần lớn không có họ theo nghĩa thông thường mà dùng tên cha kèm hậu tố, nên được gọi bằng tên riêng ngay cả trong bối cảnh trang trọng.
Khi danh sách đoàn được chuyển qua nhiều người, thứ tự tên rất dễ bị đảo đi đảo lại. Đây là lý do người làm lễ tân luôn kiểm lại tên với chính phía khách.
Người nước ngoài gọi người Việt thế nào?
Người Việt gọi nhau bằng tên riêng, như anh Minh, chị Lan, không gọi bằng họ. Nhưng người nước ngoài quen gọi trang trọng bằng họ, nên rất nhiều người Việt bị gọi là ông Nguyễn, bà Trần. Trong một cuộc họp có năm người họ Nguyễn, cách gọi đó vô dụng.
Người Việt làm việc quốc tế thường tự giới thiệu rõ ngay từ đầu rằng Minh là tên gọi, xin cứ gọi bằng tên đó. Một câu nói nhỏ như vậy giúp khách khỏi lúng túng suốt cả chuyến làm việc.
Trên danh thiếp, nhiều người Việt in tên theo thứ tự phương Tây, hoặc gạch chân tên gọi, để khách dễ hiểu. Đây là cách làm nhỏ nhưng tránh được nhiều lúng túng.
Khi viết thư cho người Việt, người nước ngoài am hiểu sẽ dùng chức danh kèm tên riêng, chẳng hạn kính gửi tiến sĩ Lan, thay vì kính gửi tiến sĩ Nguyễn.
Danh xưng và chức danh nào được coi trọng?
Ở nhiều nước nói tiếng Anh, gọi ông hay bà kèm họ là đủ trang trọng, và người ta thường nhanh chóng chuyển sang gọi tên riêng sau vài lần gặp. Đợi người kia đề nghị gọi bằng tên rồi hãy chuyển.
Ở Đức và Áo, học vị như tiến sĩ hay giáo sư được dùng khá thường xuyên trong giao tiếp trang trọng. Bỏ quên học vị có thể bị coi là thiếu tôn trọng.
Ở Nhật Bản, người ta gọi họ kèm hậu tố san, và không bao giờ tự gắn san vào tên mình. Trong công ty, chức danh như trưởng phòng thường được dùng thay cả tên.
Với đại sứ và bộ trưởng, danh xưng quốc tế là Ngài, trong tiếng Anh là Your Excellency. Trong thư, mở đầu bằng kính gửi Ngài Đại sứ, và khi nói chuyện trực tiếp, sau lần gọi đầu, có thể dùng thưa Đại sứ.
Viết thư cho đúng phép
Thư trang trọng mở đầu bằng danh xưng đầy đủ, chức danh và họ. Kính gửi giáo sư kèm họ, kính gửi bà kèm họ. Tránh gọi tên riêng trong thư đầu tiên với người chưa quen.
Khi không biết giới tính người nhận, nhiều người dùng họ tên đầy đủ, hoặc chức danh như kính gửi Trưởng phòng Hợp tác Quốc tế. Đoán giới tính qua tên nước ngoài rất dễ sai.
Phần ký tên nên có họ tên đầy đủ, chức vụ, đơn vị. Nếu tên của bạn khó đọc với người nước ngoài, có thể thêm một dòng nhỏ gợi ý cách gọi.
Khi người kia trả lời và ký bằng tên riêng, đó thường là tín hiệu bạn có thể gọi họ bằng tên riêng trong thư tiếp theo. Hãy để họ dẫn nhịp thân mật.
Phát âm tên người khác
Phát âm sai tên ai đó một lần là bình thường. Phát âm sai suốt cả buổi trong khi họ đã sửa thì khó tha thứ hơn. Nếu không chắc, hãy hỏi ngay từ đầu xem nên đọc tên họ thế nào cho đúng. Hỏi thật tự nhiên, người được hỏi thường rất vui.
Ghi lại cách đọc ngay bên cạnh tên trong sổ tay hoặc danh sách đoàn. Người phiên dịch cũng có thể giúp bạn tập.
Ngược lại, người nước ngoài thường rất vất vả với dấu thanh tiếng Việt. Khi họ cố gắng đọc tên bạn, hãy ghi nhận nỗ lực đó, và giúp họ bằng một cách đọc gần đúng mà họ có thể nhớ.
Gọi đúng tên một người là món quà nhỏ nhất mà ai cũng tặng được, và nó mở ra mọi cuộc trò chuyện sau đó.
Câu hỏi thường gặp
Có nên gọi khách nước ngoài bằng tên riêng ngay lần đầu không?
Trong bối cảnh trang trọng thì không nên. Hãy dùng danh xưng kèm họ cho đến khi người kia đề nghị gọi bằng tên. Với người trẻ ở môi trường khởi nghiệp hay công nghệ, việc gọi tên riêng ngay có thể bình thường hơn.
Ngài và ông khác nhau thế nào trong ngoại giao?
Ngài là danh xưng dành cho những người giữ chức vụ cao như nguyên thủ, bộ trưởng, đại sứ trong bối cảnh chính thức. Ông và bà là danh xưng lịch sự thông thường. Dùng Ngài cho người không giữ chức vụ tương ứng có thể gây lúng túng.
Làm sao biết họ của người nước ngoài là chữ nào?
Hãy xem chữ được in hoa toàn bộ trên danh thiếp, hỏi trực tiếp, hoặc xem cách họ ký email. Danh sách đoàn chính thức thường ghi rõ họ và tên trong hai cột riêng.
Người nước ngoài có cần gọi người Việt bằng anh chị không?
Không bắt buộc, nhưng nhiều người nước ngoài sống ở Việt Nam học cách gọi anh chị kèm tên riêng và điều đó tạo thiện cảm. Với khách mới, gọi tên riêng hoặc danh xưng kèm tên riêng là đủ.
Phụ nữ đã kết hôn ở nước ngoài có đổi họ không?
Ở nhiều nước phương Tây, phụ nữ có thể lấy họ chồng sau khi kết hôn, nhưng ngày càng nhiều người giữ họ của mình. Hãy gọi theo cái tên họ dùng trên danh thiếp hoặc tự giới thiệu, đừng tự suy đoán.
